تعویض روغن خودروهای دوگانهسوز؛ زمان مناسب و نکات مهم
از هر راننده تاکسی بپرسید روغن ماشین گازسوز را هر چند کیلومتر عوض میکند، احتمالاً یک عدد قاطع میشنوید. از راننده بعدی بپرسید، عدد دیگری میگوید. هر دو هم مطمئناند. واقعیت این است که یک عدد ثابت برای همه ماشینهای دوگانهسوز وجود ندارد، ولی چند قاعده روشن وجود دارد که اگر بدانید، موتورتان خیلی دیرتر پیر میشود.
ماشین دوگانهسوز برای تاکسیها، پیکها و کسانی که هر روز مسیر زیادی میروند، انتخاب بهصرفهای است. اما کار کردن با CNG شرایط موتور را تغییر میدهد و برنامه سرویس را هم. تعویض روغن خودروهای دوگانهسوز اگر فقط با نگاه به کیلومترشمار انجام شود و نوع رانندگی، سهم گاز و وضعیت موتور نادیده گرفته شود، روغن خیلی وقتها قبل از موعد کاراییاش را از دست داده است.
خلاصه مطلب
- کار کردن زیاد با گاز، فشار حرارتی روی موتور و روغن را بیشتر میکند.
- فاصله تعویض را از دفترچه شروع کنید و بعد با ترافیک، ساعت کارکرد و سهم گاز تنظیمش کنید.
- ترافیک، کارکرد درجا، کولر روشن و پیمایش بالا یعنی تعویض زودتر.
- سیاه شدن روغن بهتنهایی خرابی نیست؛ همراه شدنش با کم شدن سطح، بوی سوختگی یا صدای موتور مهم است.
- فیلتر روغن را با هر تعویض عوض کنید و گیج را مرتب نگاه کنید.
فهرست مطالب
- چرا روغن ماشین دوگانهسوز زودتر خسته میشود؟
- گاز و دمای احتراق چه اثری روی روغن دارند؟
- روغن ماشین دوگانهسوز را هر چند کیلومتر عوض کنیم؟
- چه روغن موتوری برای ماشین دوگانهسوز انتخاب کنیم؟
- نشانههایی که یعنی روغن باید زودتر عوض شود
- چک کردن سطح روغن در ماشین گازسوز
- اشتباهات رایج در سرویس روغن دوگانهسوزها
- یک برنامه ساده برای نگهداری موتور دوگانهسوز
- جمعبندی
- سوالات متداول
چرا روغن ماشین دوگانهسوز زودتر خسته میشود؟
روغن موتور فقط قطعات را چرب نمیکند. گرما را از پیستون و یاتاقانها و میلسوپاپ دور میکند، دوده و ذرات را معلق نگه میدارد تا تهنشین نشوند، جلوی زنگزدگی را میگیرد و فاصله بین رینگ و سیلندر را تا حدی آببندی میکند. وقتی روغن افت کند، همه این کارها با هم لنگ میزنند.
CNG تمیزتر از بنزین میسوزد و دوده کمتری میسازد. همین باعث شده خیلیها فکر کنند روغن ماشین گازسوز دیرتر خراب میشود. اما ماجرا فقط دوده نیست. گاز «خشک» است؛ برخلاف بنزین که کمی از سوپاپها و نشیمنگاهشان را خنک و چرب میکند، گاز این کمک را نمیکند. دمای اطراف سوپاپها و محفظه احتراق هم در کار مداوم با گاز میتواند بالاتر برود، بهخصوص در موتوری که برای گاز طراحی یا درست تنظیم نشده است.
گرمای بیشتر یعنی اکسید شدن سریعتر روغن. به زبان ساده، روغن زیر گرما و در تماس با اکسیژن کمکم ساختارش را از دست میدهد؛ غلیظ میشود، خاصیت روانکاریاش کم میشود و کمکم لجن و رسوب چسبناک درست میکند.
بعد هم میرسیم به نوع کار. تاکسیای که هشت ساعت در روز در ترافیک ولیعصر جلو و عقب میرود، با پیکانی که هفتهای یک بار به جاده میزند، شاید کیلومتر مشابهی بزند، ولی موتورش ساعتها بیشتر کار کرده است. دو ماشین با کیلومتر یکسان، لزوماً به یک برنامه تعویض روغن نیاز ندارند.
گاز و دمای احتراق چه اثری روی روغن دارند؟
گاز مستقیم وارد کارتل نمیشود و با روغن قاطی نمیشود. اثرش غیرمستقیم است: از راه نوع احتراق و گرمایی که در موتور تولید میکند. اگر سیستم گاز درست تنظیم نشده باشد، مخلوط سوخت و هوا یا زیادی رقیق میشود یا زیادی غنی، و دمای کار موتور از حالت درست فاصله میگیرد.
مخلوط رقیق یکی از مقصرهای اصلی بالا رفتن دمای احتراق است. این موضوع در ماشینهایی که بعداً گازسوز شدهاند و کیت یا تنظیماتشان استاندارد نبوده، بیشتر دیده میشود. نتیجهاش فشار حرارتی بیشتر روی سوپاپها و نشیمنگاهشان است و روغنی که باید بیشتر جان بکند تا دمای مجموعه را کنترل کند. در موتورهای گازسوز، اکسیدهای نیتروژنی که از احتراق به کارتل نشت میکنند هم بهمرور روغن را فرسوده میکنند.
ماشینهای دوگانهسوز کارخانهای معمولاً از اول با در نظر گرفتن گاز کالیبره شدهاند؛ قطعات، ECU و سوخترسانی با هم هماهنگاند. در ماشینهایی که بیرون از کارخانه و غیراستاندارد گازسوز شدهاند، احتمال تنظیم نبودن موتور، نشتی، قطعات نامناسب و ناهماهنگی انژکتورها بیشتر است و همه اینها عمر روغن را کوتاه میکنند.
با همه اینها، گازسوز بودن حکم خرابی موتور نیست. ماشین دوگانهسوزی که سیستم گازش سالم و تنظیم است، روغن درستی دارد و سرویسش سر وقت انجام میشود، سالها بیدردسر کار میکند. دردسر معمولاً از جایی شروع میشود که راننده ماشین پرکار گازسوزش را مثل یک ماشین بنزینی کمکار نگه دارد.
روغن ماشین دوگانهسوز را هر چند کیلومتر عوض کنیم؟
نقطه شروع، عددی است که دفترچه سازنده داده. ولی دفترچه معمولاً شرایط رانندگی «عادی» را در نظر گرفته، در حالی که بیشتر دوگانهسوزهای ایران در شرایط سخت کار میکنند: ترافیک، گرما، ساعتها درجا و پیمایش روزانه بالا. در عمل، خیلی از تعمیرکارها برای دوگانهسوزهایی که بیشتر با گاز کار میکنند، فاصله تعویض را کوتاهتر از نسخه بنزینی همان ماشین در نظر میگیرند.
مسیرهای کوتاه شهری هم داستان خودشان را دارند. موتوری که در هر سفر به دمای کاری کامل نمیرسد، رطوبت و بخار سوخت داخل روغن را بیرون نمیدهد و روغن زودتر خسته میشود. توقف و حرکتهای پشت سر هم و کولری که از صبح تا شب روشن است هم به همین فهرست اضافه میشوند.
برای تاکسی و پیک، ساعت کارکرد موتور از کیلومتر مهمتر است. ماشینی که روزی ده ساعت در ترافیک روشن است، ممکن است خیلی زودتر از آنچه کیلومترشمار نشان میدهد، به سرویس نیاز داشته باشد. زمان را هم فراموش نکنید؛ روغنی که چند ماه در موتور مانده، حتی با پیمایش کم، دیگر روغن تازه نیست.
برای تنظیم فاصله تعویض، اینها را کنار هم بگذارید:
- چقدر با گاز میروید و چقدر با بنزین
- توصیه سازنده و سطح کیفی روغنی که خواسته
- بیشتر در شهر رانندگی میکنید یا جاده
- چند ساعت در روز درجا یا در ترافیک هستید
- گرمای هوا و میزان استفاده از کولر
- سن ماشین، روغنسوزی و سابقه تعمیرات موتور
- کیفیت فیلتر روغن و سلامت سیستم خنککاری
اگر مطمئن نیستید، گیج را مرتب ببینید و فقط به رنگ روغن تکیه نکنید. سابقه سرویس، صدای موتور، کم شدن سطح روغن و رفتار ماشین را با هم بسنجید تا تصویر درستی بگیرید.
چه روغن موتوری برای ماشین دوگانهسوز انتخاب کنیم؟
«بهترین روغن برای ماشین دوگانهسوز» یک برند یا یک عدد ثابت نیست. روغنی مناسب است که گرانروی و سطح کیفیاش با دفترچه ماشین جور باشد. این مشخصات و تأییدیهها را روی قوطی پیدا کنید و با دفترچه تطبیق بدهید.
در موتور گازسوز، روغن باید در دمای بالا پایدار بماند، در برابر اکسید شدن مقاوم باشد و در استارت سرد هم سریع به قطعات برسد. روغنی که کیفیت خوبی دارد ولی گرانرویاش با موتور نمیخواند، ممکن است روانکاری را بدتر کند یا مصرف روغن و سوخت را بالا ببرد.
در ماشینهای قدیمی و پرکارکرد، انتخاب روغن باید بر اساس وضعیت واقعی موتور باشد، نه توصیههای کلی بازار. غلیظ کردن خودسرانه روغن برای خواباندن صدای موتور یا کم کردن روغنسوزی، همیشه جواب نمیدهد و ممکن است جریان روغن را در قسمتهای حساس کند کند. در این حالت اول باید موتور بررسی شود.
روغن اصل و متناسب با موتور، نصف ماجرای سرویس است. برای مقایسه گزینهها و انتخاب روغنی که با ماشینتان جور است، میتوانید سری به صفحه خرید روغن خودرو بزنید.
فیلتر روغن را دستکم نگیرید
فیلتر، ذرات فلزی، دوده و بخشی از رسوبها را از روغن جدا میکند. فیلتر نامرغوب، ناجور یا اشباعشده، روغن نو را هم در مدت کوتاهی کثیف میکند. برای همین فیلتر را با هر تعویض روغن عوض کنید.
فیلتر باید دقیقاً مخصوص موتور شما باشد. فیلترهای ارزان و بینامونشان ممکن است درست فیلتر نکنند، نشتی بدهند یا فشار روغن را به هم بزنند. در دوگانهسوزهای پرکار که روغن ساعتهای طولانی زیر فشار است، این نکته اهمیت بیشتری دارد.
خدمات ازکی سرویس
ازکی سرویس خدمات خودرویی را بدون معطلی و در محل شما انجام میدهد: تعویض روغن، تعویض باتری، کارشناسی رنگ و بدنه، استعلام و پرداخت خلافی، عوارض آزادراهی و طرح ترافیک.
نشانههایی که یعنی روغن باید زودتر عوض شود
«چرا روغن ماشین گازسوزم اینقدر زود سیاه میشود؟» این یکی از پرتکرارترین سؤالهاست. جواب کوتاه این است که سیاه شدن روغن معمولاً یعنی دارد کارش را میکند: دوده و آلودگیها را جمع میکند و معلق نگه میدارد. در ماشینی که گاهی با بنزین هم کار میکند یا رسوبهای قدیمی در موتور دارد، این تیره شدن سریعتر هم هست. پس رنگ بهتنهایی ملاک نیست.
اما این نشانهها یعنی باید زودتر سراغ روغن و موتور بروید:
- سطح روغن روی گیج با اینکه مدت زیادی از سرویس نگذشته، محسوس پایین آمده.
- روغن بوی تند سوختگی میدهد یا غلیظ و لجنی شده.
- موتور صدای تازهای دارد، بهخصوص موقع استارت یا گاز دادن.
- چراغ روغن روشن شده یا فشار روغن افت کرده.
- آمپر آب بالا میرود، نشتی روغن هست یا از اگزوز دود غیرعادی بیرون میآید.
- ماشین مدتی زیر کار سنگین بوده: گرمای شدید، ترافیک طولانی یا جادههای پرشیب.
چراغ روغن که روشن شد، رانندگی را ادامه ندهید. ممکن است روغن کم باشد، فشار افت کرده باشد یا سیستم روغنکاری ایراد داشته باشد، و هر کیلومتر رانندگی در این حالت میتواند گران تمام شود. اگر هم روغن شیریرنگ یا کفدار شده، احتمالاً آب یا ضدیخ به روغن راه پیدا کرده و سرویس نباید عقب بیفتد.
چک کردن سطح روغن در ماشین گازسوز
دو دقیقه وقت میگیرد و جلوی خیلی از خرابیهای گران را میگیرد. ماشین را روی زمین صاف پارک کنید، خاموش کنید و چند دقیقه صبر کنید تا روغن به کارتل برگردد. گیج را بیرون بکشید، پاک کنید، دوباره تا ته جا بزنید و بیرون بیاورید تا سطح واقعی را ببینید.
روغن باید بین دو علامت حداقل و حداکثر باشد. کم بودنش یعنی روانکاری و خنککاری ضعیفتر. زیاد بودنش هم خوب نیست؛ روغن اضافه کف میکند، فشار داخل موتور را بالا میبرد و ممکن است از کاسهنمدها بیرون بزند. اگر روغن مدام کم میشود، فقط سرش روغن نریزید؛ دنبال علتش باشید.
برای ماشین پرکار، چک کردن گیج باید عادت باشد، نه کاری که فقط روز تعویض روغن یادتان میافتد. قبل از سفر، بعد از یک روز کاری سنگین و هفتهای یک بار، یک نگاه کافی است.
اشتباهات رایج در سرویس روغن دوگانهسوزها
یک عدد برای همه ماشینها. حتی دو ماشین از یک مدل، با دو سبک رانندگی متفاوت، نیاز سرویس یکسانی ندارند. ماشینی که در ترافیک شهر کار میکند، زندگی سختتری از ماشینی دارد که بیشتر در جاده با سرعت ثابت میرود.
قاطی کردن روغنها. در شرایط اضطراری، اضافه کردن کمی روغن با همان مشخصات ایرادی ندارد. اما قاطی کردن مداوم روغنهایی با گرانروی یا سطح کیفی متفاوت، راه نگهداری موتور نیست. هر سرویس یک روغن درست و یکدست.
فراموش کردن فیلتر. روغن نو که از فیلتر کهنه رد شود، خیلی زود به آلودگیهای قبلی آغشته میشود. عقب انداختن رسیدگی به سیستم خنککاری و تنظیم موتور هم فایده روغن خوب را از بین میبرد.
«گاز تمیز است، روغن دیر خراب میشود». این فقط نصف حقیقت است. تمیزتر سوختن گاز یک طرف ماجراست؛ دمای کار، کیفیت روغن، سلامت موتور، ساعت کارکرد و شرایط رانندگی طرف دیگرشاند و وزنشان کم نیست.
یک برنامه ساده برای نگهداری موتور دوگانهسوز
بهجای حدس زدن، یک سابقه ساده نگه دارید. تاریخ و کیلومتر سرویس، نام روغن، تعویض فیلتر، حدود سهم گاز در رانندگی و هر چیز غیرعادی را یادداشت کنید. یک دفترچه کوچک در داشبورد یا یادداشت گوشی کافی است. بعد از چند سرویس، الگوی مصرف روغن ماشین خودتان دستتان میآید.
سرویس روغن را جدا از سیستم گاز نبینید. تنظیم بودن کیت گاز، سلامت شمعها و وایرها یا کویل، سیستم خنککاری و نبودن نشتی، همه روی شرایطی که روغن در آن کار میکند اثر دارند. اگر ماشین روی گاز بد کار میکند، ریپ میزند، شتابش افت کرده یا آمپر آب بالا میرود، اول علت فنی را پیدا کنید، بعد سراغ روغن بروید.
بنزین را هم کاملاً کنار نگذارید. بیشتر دوگانهسوزها استارت اولیه را با بنزین میزنند و وقتی گاز ایراد داشته باشد، باز به بنزین تکیه میکنند. رانندگی طولانی با باک بنزینی که تقریباً خالی است، پمپ بنزین را هم اذیت میکند؛ چون پمپ با خود بنزین خنک میشود. بهتر است همیشه دستکم یکچهارم باک بنزین داشته باشید و طبق توصیه سازنده، هر از گاهی مسیری را با بنزین بروید.
جمعبندی
تعویض روغن خودروهای دوگانهسوز دقت بیشتری از یک ماشین فقطبنزینی میخواهد. گاز بهخودیخود دشمن موتور نیست، اما شرایط حرارتی و کاری متفاوتی میسازد که عمر روغن را کوتاهتر میکند. رانندگی شهری، ساعت کارکرد بالا، ترافیک، کولر و تنظیم نبودن سیستم گاز، همه دلیلی برای سرویس زودترند.
دفترچه ماشین نقطه شروع است، ولی باید با شرایط واقعی خودتان تطبیقش بدهید. روغن با مشخصات درست، فیلتر نو با هر تعویض، نگاه منظم به گیج و جدی گرفتن علامتهای غیرعادی، سادهترین راه برای این است که موتور دوگانهسوز دیرتر خسته شود.
سوالات متداول
روغن موتور ماشین دوگانهسوز را هر چند وقت یک بار باید عوض کرد؟
بستگی به مدل ماشین، توصیه سازنده، نوع روغن و شرایط رانندگی دارد. تاکسیها، ماشینهای پرکار و ماشینهایی که بیشتر در ترافیک یا با بار سنگین کار میکنند، معمولاً باید زودتر از شرایط عادی سرویس شوند. زمان را هم حساب کنید، نه فقط کیلومتر را.
ماشین دوگانهسوز روغن مخصوص میخواهد؟
لزوماً نه. مهم این است که گرانروی و سطح کیفی روغن با مشخصات سازنده جور باشد و روغن در دمای بالای کار موتور پایدار بماند. کیفیت روغن و تعویض سر وقت، از اسم «مخصوص گازسوز» روی قوطی مهمتر است.
چرا روغن ماشین گازسوز زود سیاه میشود؟
روغن خاصیت پاککنندگی دارد و دوده و آلودگیها را جمع میکند؛ رسوبهای قدیمی موتور و کار کردن گاهبهگاه با بنزین هم سیاه شدن را سریعتر میکنند. سیاه شدن بهتنهایی نشانه خرابی نیست و باید کنار سطح، بو، غلظت روغن و رفتار موتور سنجیده شود.
گاز به موتور و روغن آسیب میزند؟
اگر سیستم گاز استاندارد و تنظیم باشد و سرویسها سر وقت انجام شوند، نه. مشکل بیشتر در ماشینهایی دیده میشود که کیت گازشان غیراستاندارد یا تنظیمنشده است، خنککاری ضعیفی دارند یا روغن و فیلتر نامناسب در آنها استفاده شده است.
با هر تعویض روغن، فیلتر هم باید عوض شود؟
بله. فیلتر کهنه یا اشباعشده، آلودگی را به روغن نو برمیگرداند و کیفیت روانکاری را پایین میآورد. صرفهجویی در فیلتر، معمولاً گرانتر تمام میشود.
در ماشین دوگانهسوز چقدر باید با بنزین رانندگی کرد؟
عدد ثابتی ندارد و بهتر است توصیه سازنده ماشین را ملاک بگذارید. اما کاملاً کنار گذاشتن بنزین کار درستی نیست. همیشه مقداری بنزین در باک نگه دارید تا پمپ بنزین آسیب نبیند و هر از گاهی مسیری را با بنزین بروید تا سیستم بنزین هم از کار نیفتد.
اگر وقت سرویس ماشینتان رسیده، خرید روغن خودرو و تعویض آن را میتوانید از ازکی سرویس بخواهید تا در محل خودتان انجام شود.
