باتری به باتری کردن خودرو؛ آموزش ایمن روشن کردن ماشین
ماشین در پارکینگ اداره یا وسط سفر روشن نمیشود، کسی کنارتان ایستاده و کابل باتریبهباتری را از صندوقش بیرون آورده، اما هیچکدام دقیق نمیدانید گیره قرمز اول کجا برود. این لحظهای است که خیلی از آسیبها اتفاق میافتد؛ نه به خاطر خود باتریبهباتری، بلکه به خاطر عجله و یک اتصال اشتباه.
باتری به باتری کردن ماشین یعنی قرض گرفتن برق از یک باتری سالم یا جامپاستارتر تا ماشینی که باتریاش ضعیف شده، بتواند استارت بخورد. کار سادهای است، به شرطی که ترتیب درست را بدانید. قطبها اگر برعکس وصل شوند یا دو گیره به هم بخورند، فیوز، تجهیزات برقی و در بدترین حالت یونیتهای الکترونیکی ماشین آسیب میبینند.
در این راهنما ترتیب وصل و جدا کردن کابلها را قدمبهقدم میگوییم، توضیح میدهیم کی نباید این کار را کرد و بعد از روشن شدن ماشین چه چیزهایی را باید چک کنید.
خلاصه مطلب در چند خط
- قبل از شروع، مطمئن شوید ولتاژ برق هر دو ماشین یکی است و هیچکدام از باتریها ترک، باد یا نشتی ندارند.
- ترتیب وصل: قرمز به مثبتِ باتری خالی، قرمز به مثبتِ باتری سالم، مشکی به منفیِ باتری سالم، مشکی آخر به بدنه ماشینِ خاموش.
- جدا کردن دقیقاً برعکس است: اول مشکیِ بدنه، آخر قرمزِ ماشینی که روشن شده.
- هر استارت را کوتاه بزنید و بین دو تلاش حدود یک دقیقه صبر کنید.
- باتریبهباتری فقط ماشین را روشن میکند؛ اگر باتری مدام خالی میشود، باتری، دینام و اتصالات باید بررسی شوند.
- در ماشینهای هیبریدی، برقی یا مدلهایی که نقطه اتصال مخصوص دارند، حرف دفترچه راهنما از هر توصیهای مهمتر است.
فهرست مطالب
- باتریبهباتری چیست و کی به کار میآید؟
- قبل از وصل کردن کابل چه چیزهایی را چک کنیم؟
- وسایل لازم و آماده کردن ماشینها
- ترتیب درست وصل کردن کابل باتری به باتری
- باتریبهباتری با جامپاستارتر چه فرقی دارد؟
- ترتیب جدا کردن کابلها بعد از روشن شدن ماشین
- بعد از باتریبهباتری چه کار کنیم؟
- باتریبهباتری به ECU آسیب میزند؟
- کی باتریبهباتری خطرناک است یا جواب نمیدهد؟
- اشتباهات رایج در باتریبهباتری کردن ماشین
- جمعبندی
- سوالات متداول
باتریبهباتری چیست و کی به کار میآید؟
وقتی باتری آنقدر ضعیف شده که نمیتواند استارت را بچرخاند، با دو کابل آن را موقتاً به یک منبع برق سالم وصل میکنیم تا ماشین روشن شود. این منبع میتواند باتری یک ماشین دیگر با سیستم برق مشابه باشد یا یک جامپاستارتر قابل حمل.
علامتهای باتری خالی معمولاً آشناست: استارت خیلی کند میچرخد، فقط صدای «تقتق» میآید، چراغهای پشت آمپر کمنورند یا با چرخاندن سوئیچ تقریباً هیچ اتفاقی نمیافتد. اما هر ماشینی که روشن نمیشود، مشکلش باتری نیست. خرابی استارت، نرسیدن سوخت، قفل شدن ایموبلایزر (سیستم ضدسرقت)، فیوز سوخته یا ایراد دینام هم میتوانند علامتهای مشابهی بدهند.
باتریبهباتری وقتی بهترین جواب را میدهد که باتری به دلیل مشخصی خالی شده باشد؛ مثلاً چراغ یک شب روشن مانده یا ضبط مدت طولانی با موتور خاموش کار کرده است. اما اگر باتری ضربه خورده، بوی عجیب میدهد، نشتی دارد یا چند وقت است مدام خالی میشود، بهتر است بهجای آزمونوخطا، سراغ بررسی تخصصی بروید.
قبل از وصل کردن کابل چه چیزهایی را چک کنیم؟
ایمنی این کار از قبل از اولین گیره شروع میشود. هر دو ماشین را جایی امن پارک کنید؛ دور از مسیر عبور، مواد آتشگیر و فضای بسته بدون تهویه. ترمز دستی را بکشید، دنده را در حالت پارک (P) یا خلاص بگذارید و هر دو ماشین را کامل خاموش کنید. چراغها، ضبط، بخاری، کولر و شارژرها هم باید خاموش باشند.
ولتاژ برق دو ماشین یکی باشد
بیشتر سواریها برق ۱۲ ولتی دارند، اما کامیونها، اتوبوسها و بعضی ماشینهای سنگین از سیستم ۲۴ ولتی استفاده میکنند. از روی ظاهر ماشین یا اندازه باتری قضاوت نکنید؛ برچسب روی باتری یا دفترچه راهنما را ببینید. وصل کردن دو سیستم با ولتاژ متفاوت میتواند به تجهیزات برقی هر دو ماشین آسیب جدی بزند.
باتریها و کابلها سالم باشند
باتری ترکخورده، باد کرده، یخزده، داغ یا دارای نشتی را باتریبهباتری نکنید؛ احتمال آسیب بیشتر و حتی خطر برای خودتان وجود دارد. کابلها هم باید روکش سالم، گیرههای محکم و فنر سفت داشته باشند. کابل نازک یا فرسوده جریان کافی را منتقل نمیکند، داغ میشود و ممکن است جرقه بزند.
شاید وقت تعویض باتری رسیده باشد
باتری قطعهای مصرفی است و عمرش معمولاً بین دو تا چهار سال است؛ گرمای زیاد و رانندگیهای کوتاه این عمر را کمتر میکنند. اگر استارت سنگین، کمنور شدن چراغها یا خالی شدنهای پشت سر هم را تجربه کردهاید، حتی بعد از اینکه ماشین روشن شد، باید باتری را بررسی کنید. برای این کار میتوانید از خدمات تعویض باتری ماشین در محل کمک بگیرید تا وضعیت باتری بدون جابهجا کردن ماشین بررسی شود.
وسایل لازم و آماده کردن ماشینها
برای باتریبهباتری به یک جفت کابل استاندارد یا یک جامپاستارتر متناسب با ماشین نیاز دارید. اگر دور سر باتری رسوب و خوردگی دیده میشود، دستکش و عینک محافظ هم فراموش نشود.
- کابل قرمز و مشکی با گیرههای عایقدار و سالم؛ هرچه کابل ضخیمتر باشد، بهتر است
- ماشین کمکی با باتری سالم، یا جامپاستارتر شارژشده
- جای امن با دسترسی راحت به کاپوت هر دو ماشین
- دانستن محل قطبهای باتری یا نقطه اتصال مخصوص ماشین
- دفترچه راهنمای ماشین، مخصوصاً برای مدلهای جدید
دو ماشین را طوری کنار هم پارک کنید که کابلها راحت به هر دو باتری برسند، اما بدنهشان به هم نخورد. کابلها نباید از زیر ماشین رد شوند یا نزدیک پروانه، تسمه و پولی قرار بگیرند. در ماشینهایی که باتری در صندوق عقب یا زیر صندلی است، معمولاً یک نقطه اتصال مخصوص داخل محفظه موتور گذاشتهاند.
ترتیب درست وصل کردن کابل باتری به باتری
مهمترین بخش کار همینجاست. آرام کار کنید، گیرهها را محکم در دست بگیرید و اجازه ندهید دو سر آزاد کابل به هم بخورند. قاعده رنگها ساده است: قرمز برای مثبت، مشکی برای منفی یا بدنه.
- گیره قرمز را به قطب مثبت باتری خالی وصل کنید. قطب مثبت علامت «+» دارد و معمولاً درپوش قرمز رویش است.
- سر دیگر کابل قرمز را به قطب مثبت باتری سالم وصل کنید. قبل از رها کردن گیره، مطمئن شوید محکم گرفته است.
- گیره مشکی را به قطب منفی باتری سالم وصل کنید. این قطب علامت «−» دارد.
- سر آخر کابل مشکی را به یک قطعه فلزی تمیز و بدون رنگ روی بدنه یا بلوک موتور ماشینِ خاموش وصل کنید. این نقطه باید از باتری، قطعات متحرک، لولههای سوخت و قطعات داغ فاصله داشته باشد. اگر سازنده نقطه اتصال مشخصی تعریف کرده، همان را استفاده کنید.
چرا گیره آخر به قطب منفی باتری خالی وصل نمیشود؟ چون آخرین اتصال معمولاً کمی جرقه میزند و باتری ممکن است گاز قابل اشتعال آزاد کند. با وصل کردن گیره آخر به بدنه، جرقه دور از باتری اتفاق میافتد. بعضی سازندهها دستورالعمل دیگری دارند و در آن صورت حرف دفترچه مقدم است.
بعد از اتصال، یک بار دیگر همه گیرهها را نگاه کنید: هیچکدام نباید روی هم افتاده یا به قطب اشتباه خورده باشد. حالا ماشین کمکی را روشن کنید و بگذارید دو سه دقیقه درجا کار کند. گاز دادن لازم نیست؛ همین که موتور آرام کار کند کافی است.
بعد ماشینی را که باتریاش خالی بود استارت بزنید. استارت را کوتاه بزنید، حدود پنج ثانیه. اگر روشن نشد، پشت سر هم استارت نزنید؛ حدود یک دقیقه صبر کنید، گیرهها را دوباره چک کنید و دوباره امتحان کنید. استارتهای طولانی و پیاپی به استارت، کابلها و باتری فشار میآورد. اگر بعد از سه چهار تلاش درست نتیجه نگرفتید، احتمالاً مشکل فقط شارژ باتری نیست.
باتریبهباتری با جامپاستارتر چه فرقی دارد؟
جامپاستارتر یک باتری قابل حمل است که مخصوص روشن کردن ماشین ساخته شده و مهمترین مزیتش این است که به ماشین دوم نیاز ندارید. برای کسی که زیاد سفر میرود یا ماشینش مدتها پارک میماند، داشتنش در صندوق خیلی به کار میآید.
روش کار در بیشتر مدلها این است: اول گیره مثبت دستگاه به قطب مثبت باتری، بعد گیره منفی به بدنه یا نقطهای که دفترچه گفته است. وقتی چراغ دستگاه اتصال درست را تأیید کرد، استارت بزنید. بعضی مدلها در برابر اتصال برعکس محافظ دارند، اما این قابلیت نباید جای دقت شما را بگیرد.
جامپاستارتر را هم برای باتری باد کرده یا نشتیدار استفاده نکنید. دستگاه را بعد از هر استفاده و هر چند ماه یک بار شارژ کنید؛ جامپاستارتری که یک سال در صندوق مانده، احتمالاً روز مبادا خودش خالی است.
خدمات ازکی سرویس
ازکی سرویس خدمات خودرویی را بدون معطلی و در محل شما انجام میدهد: تعویض روغن، تعویض باتری، کارشناسی رنگ و بدنه، استعلام و پرداخت خلافی، عوارض آزادراهی و طرح ترافیک.
ترتیب جدا کردن کابلها بعد از روشن شدن ماشین
ماشین که روشن شد، با عجله کابلها را نکشید. چند ثانیه صبر کنید تا دور موتور ثابت شود و مطمئن شوید کابلها از تسمه و پروانه دور هستند. بعد کابلها را دقیقاً برعکس ترتیب وصل کردن جدا کنید:
- گیره مشکی را از بدنه یا موتورِ ماشینی که تازه روشن شده جدا کنید.
- گیره مشکی را از قطب منفی باتری سالم جدا کنید.
- گیره قرمز را از قطب مثبت باتری سالم جدا کنید.
- در آخر، گیره قرمز را از قطب مثبت باتری ماشینی که روشن شده بردارید.
موقع جدا کردن هم مراقب باشید گیرهها به هم یا به قطعات برقی نخورند. کابلها را مرتب جمع کنید و اگر خیلی داغ شدهاند، بگذارید خنک شوند و بعد در صندوق بگذارید.
بعد از باتریبهباتری چه کار کنیم؟
روشن شدن ماشین به این معنی نیست که باتری دوباره پر شده است. حالا نوبت دینام است که باتری را شارژ کند و مقداری که شارژ میشود به سلامت باتری، دینام، اتصالات و مصرفکنندههای روشن بستگی دارد. اشتباه رایج این است که ماشین را چند دقیقه بعد در همان پارکینگ دوباره خاموش کنیم؛ ممکن است دیگر روشن نشود.
بهتر است بعد از روشن شدن، حدود نیم ساعت در مسیری روان رانندگی کنید و تا جای ممکن کولر، بخاری و چراغهای اضافه را خاموش نگه دارید. دو سه دقیقه روشن ماندن درجا برای شارژ باتری کافی نیست.
اگر بعد از یک مسیر معمولی باز هم ماشین استارت نخورد، احتمالاً باتری دیگر شارژ نگه نمیدارد، دینام درست شارژ نمیکند یا ماشین برقدزدی دارد. برقدزدی میتواند از چراغ صندوقی که روشن میماند، دزدگیر معیوب، تجهیزات جانبی غیراستاندارد یا ایراد سیمکشی باشد.
به چراغ باتری روی صفحه کیلومتر هم دقت کنید. اگر بعد از روشن شدن موتور روشن ماند، معمولاً ایراد از سیستم شارژ است، نه فقط خود باتری. شل بودن تسمه، خرابی دینام یا آفتامات، ایراد سیمکشی و سر باتری شل را باید بررسی کرد.
باتریبهباتری به ECU آسیب میزند؟
اگر کابلها با قطب درست، به ترتیب صحیح و مطابق توصیه سازنده وصل شوند، باتریبهباتری معمولی بهتنهایی دلیلی برای خراب شدن ECU (کامپیوتر ماشین) نیست. دردسر از جایی شروع میشود که قطبها برعکس وصل شوند، گیرهها به هم بخورند و اتصال کوتاه ایجاد شود، باتری آسیبدیده باشد یا از تجهیزات نامناسب استفاده شود.
ماشینهای جدیدتر الکترونیک حساستری دارند و بعضی از آنها برای باتریبهباتری نقطه اتصال مخصوص در محفظه موتور دارند که باید بهجای خود باتری استفاده شود. اگر مطمئن نیستید کجا باید وصل کنید، ریسک نکنید؛ دفترچه راهنما یا یک متخصص را ملاک بگذارید.
ماشینهای هیبریدی و برقی باتری ولتاژبالا دارند و ماجرایشان فرق میکند. هیچوقت به قطعات و کابلهای نارنجیرنگ ولتاژبالا دست نزنید و فقط اگر دفترچه اجازه داده، از نقطه مخصوص باتری ۱۲ ولتی کمکی استفاده کنید. در غیر این صورت، کمک گرفتن از امدادخودرو انتخاب امنتری است.
کی باتریبهباتری خطرناک است یا جواب نمیدهد؟
گاهی تلاش برای روشن کردن ماشین با کابل نهتنها فایده ندارد، بلکه خطر و هزینه را بیشتر میکند. این موقعیتها را بشناسید:
- باتری ترک خورده، باد کرده، نشتی دارد، یخ زده یا بوی تند و غیرعادی میدهد.
- اطراف باتری دود، حرارت زیاد یا اثر سوختگی دیده میشود.
- کابلها، سر باتریها یا سیمهای ماشین آسیب دیده یا بهشدت خورده شدهاند.
- ماشین بعد از اتصال درست کابل هیچ واکنشی نشان نمیدهد.
- چند چراغ هشدار با هم روشن شده یا ایموبلایزر اجازه روشن شدن نمیدهد.
- ماشین هیبریدی یا برقی است و دستورالعمل آن را نمیدانید.
یک نکته مهم دیگر: اگر استارت با قدرت میچرخد ولی ماشین روشن نمیشود، مشکل احتمالاً باتری نیست. ممکن است سوخت به موتور نرسد، شمعها یا سیستم جرقه ایراد داشته باشند یا مشکل دیگری در کار باشد. در این حالت تکرار باتریبهباتری فقط باتری را خالیتر میکند.
اشتباهات رایج در باتریبهباتری کردن ماشین
بیشتر آسیبها به خود باتریبهباتری ربطی ندارند و از چند اشتباه ساده میآیند:
وصل کردن برعکس قطبها
کابل قرمز روی قطب منفی یا کابل مشکی روی قطب مثبت، میتواند فیوزها را بسوزاند و به تجهیزات برقی آسیب بزند. قبل از هر اتصال، علامت «+» و «−» را روی خود باتری پیدا کنید و فقط به رنگ درپوش یا کابلهای ماشین اعتماد نکنید؛ درپوشها گاهی گم میشوند یا جابهجا بسته شدهاند.
خوردن گیرهها به هم
وقتی یک سر کابل به باتری وصل است، گیره آزاد را روی موتور یا کنار گیره دیگر رها نکنید. گیرهها را در دست نگه دارید یا جایی بگذارید که به فلز نخورند.
استفاده از ماشین کمکی با باتری ضعیف
ماشین کمکی باید باتری سالم و دینام درستی داشته باشد. اگر باتری آن هم ضعیف باشد، نهتنها ماشین شما روشن نمیشود، ممکن است آن ماشین هم در همان پارکینگ بماند.
پیدا نکردن علت خالی شدن باتری
اگر باتری در فاصله کوتاه چند بار خالی شده، روشن کردن ماشین کافی نیست. بررسی ولتاژ شارژ، سلامت دینام، سر باتریها و احتمال برقدزدی جلوی تکرار مشکل را میگیرد.
جمعبندی
باتری به باتری کردن ماشین در موقعیتهای اضطراری راه کاربردی و سریعی است، به شرطی که باتری آسیب ندیده باشد، ولتاژ دو ماشین یکی باشد و کابلها به ترتیب درست وصل شوند. ترتیب را به خاطر بسپارید: قرمز به مثبتِ باتری خالی، قرمز به مثبتِ باتری سالم، مشکی به منفیِ باتری سالم و مشکی آخر به بدنه ماشین خاموش.
بعد از روشن شدن، کابلها را برعکس جدا کنید و حدود نیم ساعت رانندگی کنید تا باتری شارژ شود. یادتان باشد این کار فقط ماشین را راه میاندازد و علت خالی شدن باتری را از بین نمیبرد. اگر ماجرا تکرار شد، باتری و سیستم شارژ ماشین را اصولی بررسی کنید.
سوالات متداول
کابل باتری به باتری را اول به کدام قطب وصل کنیم؟
اول گیره قرمز را به قطب مثبت باتری خالی و بعد به قطب مثبت باتری سالم وصل کنید. سپس گیره مشکی را به قطب منفی باتری سالم و گیره مشکی آخر را به یک قطعه فلزی بدون رنگ روی بدنه یا موتور ماشینِ خاموش بزنید.
باتریبهباتری کردن به ECU ماشین آسیب میزند؟
اگر اتصالها درست و مطابق دستورالعمل ماشین انجام شوند، معمولاً مشکلی پیش نمیآید. آسیب بیشتر وقتی رخ میدهد که قطبها برعکس وصل شوند، گیرهها به هم بخورند، کابل نامناسب باشد یا نقطه اتصال مخصوص ماشین نادیده گرفته شود.
بعد از باتریبهباتری چقدر باید ماشین روشن بماند؟
عدد ثابتی برای همه ماشینها وجود ندارد، اما بهطور معمول حدود نیم ساعت رانندگی در مسیر روان پیشنهاد میشود. روشن ماندن چند دقیقهای درجا کافی نیست. اگر باتری کاملاً خالی شده بود، شارژ کامل آن با شارژر یا بررسی در اولین فرصت بهتر است.
اگر ماشین بعد از باتریبهباتری دوباره خاموش شد، مشکل از چیست؟
ممکن است باتری شارژ نگه ندارد، دینام باتری را شارژ نکند، سر باتریها شل یا سولفاته باشند یا ماشین برقدزدی داشته باشد. در این حالت تکرار باتریبهباتری راهحل نیست و ماشین باید بررسی فنی شود.
برای ماشین هیبریدی یا برقی میشود باتریبهباتری کرد؟
فقط اگر دفترچه راهنما اجازه داده و نقطه اتصال باتری ۱۲ ولتی کمکی را مشخص کرده باشد. هیچوقت به باتری ولتاژبالا یا کابلهای نارنجی این ماشینها دست نزنید و اگر شک دارید، از متخصص کمک بگیرید.
چند بار میشود پشت سر هم استارت زد؟
هر استارت را حدود پنج ثانیه بزنید و بین تلاشها حدود یک دقیقه صبر کنید. اگر بعد از سه چهار تلاش ماشین روشن نشد، ادامه ندهید؛ احتمالاً مشکل چیزی جز شارژ باتری است.
اگر باتری ماشینتان دیگر به باتریبهباتری هم جواب نمیدهد، تعویض باتری در محل ازکی سرویس کار را همانجایی که ماشین مانده انجام میدهد.
